Cân xe mỏ đá là hệ thống cân, camera và phần mềm đặt tại vị trí xe chở khoáng sản ra khỏi mỏ, dùng để kiểm soát sản lượng khai thác thực tế. Theo Thông tư 36/2025/TT-BNNMT, dữ liệu từ thiết bị cân phải truyền về máy chủ Sở Nông nghiệp và Môi trường không quá 1 ngày một lần.
Tóm tắt nhanh
Luật Địa chất và khoáng sản 54/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/07/2025; Nghị định 193/2025/NĐ-CP và Thông tư 36/2025/TT-BNNMT cùng ban hành ngày 02/07/2025.
Tổ chức khai thác phải lắp thiết bị kiểm soát sản lượng (Điều 10 khoản 1 Thông tư 36/2025).
Dữ liệu cân, đo đạc truyền về Sở Nông nghiệp và Môi trường không quá 1 ngày/lần, không được sửa chữa, làm sai lệch (Điều 11 khoản 4).
Sổ sách, chứng từ chênh quá 10% so với sổ theo dõi, thống kê thì phải giải trình (Điều 10 khoản 3).
Một số tỉnh đặt hạn riêng: Nghệ An trước 20/08/2026, Quảng Trị trước 30/09/2026.
Vì sao mỏ đá, mỏ vật liệu xây dựng phải quan tâm đến cân xe?
Vì sản lượng qua cổng mỏ là căn cứ kê khai thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và đối chiếu với giấy phép. Trước đây nhiều mỏ không lắp cân hoặc lắp cho có. Theo Báo Nhân Dân năm 2024, huyện Đồng Hỷ (Thái Nguyên) có hơn 30 mỏ, chủ yếu là mỏ đá, nhưng đến đầu năm chỉ 3 mỏ lắp cân và camera.
Quy định mới chuyển trọng tâm từ "có lắp" sang "có dữ liệu": số liệu phải được ghi hằng ngày, khớp với chứng từ và truyền về cơ quan quản lý. Một hệ thống cân ghi phiếu bằng tay hoặc cho phép sửa số mà không để lại dấu vết sẽ khó đáp ứng.
Thông tư 36/2025 yêu cầu gì với dữ liệu cân ở mỏ?
Thông tư 36/2025/TT-BNNMT yêu cầu lắp thiết bị kiểm soát sản lượng theo khoản 4, 5, 6 Điều 59 Nghị định 193/2025. Dữ liệu giám sát lấy từ thiết bị cân, đo đạc và sổ sách, gồm sản lượng nguyên khai, đưa vào chế biến và sau chế biến. Dữ liệu phải truyền về máy chủ Sở không quá 1 ngày một lần.
"phải lắp đặt các thiết bị kiểm soát sản lượng khoáng sản khai thác"
— Thông tư 36/2025/TT-BNNMT, Điều 10 khoản 1, theo LuatVietnam
Hình 1. Sơ đồ luồng dữ liệu cân xe tại cổng mỏ theo Điều 10–11 Thông tư 36/2025/TT-BNNMT, do Vận Hành Số vẽ.
Các yêu cầu chính của Thông tư 36/2025/TT-BNNMT liên quan đến dữ liệu cân
Điều khoản | Yêu cầu | Ý nghĩa với cổng cân |
|---|---|---|
Điều 10 khoản 1 | Lắp thiết bị kiểm soát sản lượng theo Điều 59 Nghị định 193/2025 | Cân, camera, thiết bị đo phải hoạt động thật |
Điều 10 khoản 2a | Sổ theo dõi khối lượng nguyên khai, đưa vào chế biến, sau chế biến ghi hằng ngày | Phiếu cân phải tổng hợp được theo ngày |
Điều 10 khoản 3 | Chênh lệch quá 10% so với sổ theo dõi, thống kê phải giải trình | Cần đối chiếu định kỳ phiếu cân với chứng từ |
Điều 10 khoản 4 | Lưu sổ sách, chứng từ từ xây dựng cơ bản mỏ đến đóng cửa mỏ | Phiếu cân lưu suốt đời mỏ |
Điều 11 khoản 1 | Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu kết nối thiết bị (trừ khoáng sản nhóm IV) | Phần mềm cân là một phần hệ thống |
Điều 11 khoản 4 | Truyền dữ liệu cân, đo đạc về máy chủ Sở không quá 1 ngày/lần; mất kết nối thì gửi bù | Phần mềm phải giữ dữ liệu khi mất mạng |
Dữ liệu cân có được sửa sau khi lưu không?
Điều 11 khoản 4 Thông tư 36/2025 yêu cầu dữ liệu từ thiết bị cân, đo đạc phải kịp thời, chính xác và không được sửa chữa, làm sai lệch trước hoặc trong khi truyền. Vì vậy phần mềm cân nên khóa số cân đọc từ đầu cân, ghi nhật ký mọi chỉnh sửa thông tin phụ và lưu ảnh xe kèm thời điểm cân để giải trình khi cần.
Khi nào mỏ phải giải trình chênh lệch sản lượng?
Khi số liệu trong sổ sách, chứng từ, báo cáo chênh quá 10% so với sổ theo dõi, thống kê hằng ngày, theo Điều 10 khoản 3 Thông tư 36/2025. Trong ví dụ giả định, tháng 2 sổ theo dõi ghi 11.500 tấn nhưng chứng từ ghi 12.880 tấn, chênh 12%, vượt ngưỡng nên phải giải trình. Tháng 1 và 3 chênh 5% và 3%.
Hình 2. Biểu đồ ví dụ đối chiếu sổ theo dõi với chứng từ theo ngưỡng 10%, số liệu giả định do Vận Hành Số tính.
Thông tư không nêu rõ 10% tính trên cơ sở nào; ví dụ trên lấy sổ theo dõi làm mẫu số. Nguyên nhân chênh lệch hay gặp là phiếu cân ghi tay bị sót, xe đi vòng không qua cân, hoặc ghép nhầm hai lần cân. Đọc thêm về cân lần 1, cân lần 2 sai vì đâu.
Các mốc thời gian mỏ cần biết là gì?
Luật Địa chất và khoáng sản được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2024 và có hiệu lực từ 01/07/2025. Nghị định 193/2025 và Thông tư 36/2025 ban hành ngày 02/07/2025. Các tỉnh tiếp tục đặt hạn riêng: Nghệ An yêu cầu kết nối dữ liệu trước 20/08/2026, Quảng Trị yêu cầu lắp cân và camera trước 30/09/2026.
Hình 3. Dòng thời gian các mốc pháp lý về kiểm soát sản lượng khai thác khoáng sản, do Vận Hành Số tổng hợp.
"lắp đặt, vận hành và kết nối dữ liệu các thiết bị kiểm soát sản lượng khai thác trước ngày 20/8/2026"
— Khai thác khoáng sản Nghệ An phải kết nối dữ liệu trước 20/8, Cổng thông tin Bộ Nông nghiệp và Môi trường (13/08/2026)
Theo bài trên, dữ liệu ở Nghệ An kết nối tới Thuế tỉnh, Công an tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường và UBND xã, phường nơi có mỏ; đơn vị không chấp hành có thể bị tạm dừng khai thác. Tại Quảng Trị, theo Doanh nghiệp Hội nhập, dữ liệu là căn cứ kê khai sản lượng và nghĩa vụ tài chính.
Chuẩn bị cổng cân mỏ đá theo mấy bước?
Nên làm theo 5 bước, bắt đầu từ việc rà soát yêu cầu của tỉnh nơi có mỏ, vì hạn chót và nơi nhận dữ liệu khác nhau. Sau đó mới chọn thiết bị, phần mềm và quy trình đối chiếu. Mục tiêu là mỗi chuyến xe ra mỏ đều có phiếu cân, ảnh, biển số và được tổng hợp vào sổ theo dõi ngày.
Rà soát yêu cầu địa phương: hỏi Sở Nông nghiệp và Môi trường về hạn lắp đặt, thiết bị bắt buộc, định dạng và nơi nhận dữ liệu.
Đặt cân đúng vị trí: tại điểm duy nhất xe chở khoáng sản ra khỏi khu vực khai thác, không để đường vòng. Cân phải được kiểm định định kỳ.
Gắn camera đọc biển số: AI Camera tự điền biển số, chụp ảnh xe kèm thời điểm cân vào phiếu, giảm gõ tay. Nếu camera đọc kém, xem camera cân xe không nhận diện được biển số.
Dùng phần mềm cân có nhật ký: phần mềm cân xe đọc số trực tiếp từ đầu cân, ghi lịch sử chỉnh sửa, tổng hợp theo ngày. Hỏi nhà cung cấp về khả năng xuất hoặc kết nối dữ liệu theo yêu cầu của tỉnh.
Đối chiếu định kỳ: so phiếu cân với sổ theo dõi, xuất kho và chứng từ kê khai mỗi tháng; chênh gần 10% thì tìm nguyên nhân ngay.
Mất mạng ở mỏ thì dữ liệu cân xử lý thế nào?
Theo Điều 11 khoản 4 Thông tư 36/2025, khi đường truyền gián đoạn, lúc kết nối lại phải gửi đồng thời dữ liệu cũ và dữ liệu hiện tại. Vì vậy phần mềm cân cần lưu cục bộ, không mất phiếu khi rớt mạng. Mất kết nối với đầu cân lại là chuyện khác, xem mất kết nối đầu cân xử lý thế nào.
Cân ở mỏ có giúp kiểm soát xe quá tải không?
Có. Cùng một lần cân, phần mềm có thể so khối lượng toàn bộ với tải trọng cho phép của xe để cảnh báo trước khi xe rời mỏ. Xe chở đá, cát quá tải là nỗi lo thường trực trên đường vận chuyển vật liệu xây dựng, nên kiểm soát ngay tại cổng mỏ giúp giảm rủi ro cho cả chủ mỏ và chủ xe. Xem cảnh báo quá tải khi cân xe.
Tình huống minh họa: mỏ đá xây dựng ghi phiếu tay
Đây là kịch bản giả định để minh họa cách đánh giá, không phải khách hàng thật.
Vấn đề
Một mỏ đá xây dựng đã có cân nhưng nhân viên ghi phiếu tay và nhập Excel cuối ngày. Khi tỉnh yêu cầu truyền dữ liệu, mỏ không có số liệu điện tử theo từng chuyến, và cuối tháng sổ theo dõi lệch nhiều so với chứng từ xuất bán.
Giải pháp
Mỏ chuyển sang phần mềm cân đọc số trực tiếp từ đầu cân, lắp camera đọc biển số ở làn ra, khóa sửa số cân, và lập lịch đối chiếu hằng tháng giữa phiếu cân, sổ theo dõi và chứng từ kê khai.
Kết quả cần đo
Tỷ lệ chênh lệch giữa sổ theo dõi và chứng từ mỗi tháng (mục tiêu dưới 10%).
Số phiếu cân phải sửa tay và số chuyến thiếu ảnh hoặc biển số.
Số ngày dữ liệu truyền đúng hạn trên tổng số ngày khai thác.
Bài học
Có cân chưa đủ; điều cơ quan quản lý cần là dữ liệu từng chuyến, liên tục và không bị sửa. Đầu tư vào phần mềm và quy trình đối chiếu quan trọng không kém đầu tư vào bàn cân.
Phương pháp: chúng tôi xây dựng bài này thế nào?
Nguồn: Thông tư 36/2025/TT-BNNMT Điều 10, 11 (qua LuatVietnam); Luật 54/2024/QH15 (ngày thông qua, hiệu lực); tin của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về Nghệ An (13/08/2026); Doanh nghiệp Hội nhập về Quảng Trị (12/08/2026); Báo Nhân Dân về Đồng Hỷ (26/05/2024).
Tính toán: chênh lệch = (chứng từ − sổ theo dõi) / sổ theo dõi.
Giả định: số liệu ba tháng và tình huống mỏ đá là minh họa.
Giới hạn: chưa trích được nguyên văn Điều 59 Nghị định 193/2025; danh mục thiết bị bắt buộc cụ thể cần đối chiếu văn bản gốc và yêu cầu của tỉnh. Bài không phải tư vấn pháp lý.
Câu hỏi thường gặp
Mỏ khoáng sản nhóm IV có phải xây dựng hệ thống dữ liệu không?
Điều 11 khoản 1 Thông tư 36/2025/TT-BNNMT loại trừ khoáng sản nhóm IV khỏi yêu cầu xây dựng hệ thống quản lý, phân tích, tổng hợp dữ liệu kết nối thiết bị. Tuy vậy, yêu cầu về sổ sách, chứng từ và yêu cầu riêng của tỉnh vẫn có thể áp dụng, nên mỏ nhóm IV cần hỏi Sở Nông nghiệp và Môi trường để chắc chắn.
Phiếu cân ở mỏ phải lưu trong bao lâu?
Điều 10 khoản 4 Thông tư 36/2025 yêu cầu lưu sổ sách, chứng từ từ khi bắt đầu xây dựng cơ bản mỏ cho đến khi kết thúc khai thác, đóng cửa mỏ. Bản gốc lưu tại trụ sở; nếu trụ sở khác địa điểm dự án thì giữ thêm một bộ bản sao tại văn phòng mỏ. Phiếu cân điện tử giúp lưu lâu dài dễ hơn giấy.
Dữ liệu cân phải gửi về đâu và bao lâu một lần?
Theo Điều 11 khoản 4 Thông tư 36/2025, dữ liệu từ thiết bị cân, đo đạc truyền về máy chủ Sở Nông nghiệp và Môi trường với tần suất không quá 1 ngày một lần, theo thứ tự thời gian. Một số tỉnh như Nghệ An còn yêu cầu kết nối tới cơ quan thuế, công an và UBND cấp xã nơi có mỏ.
Lắp cân xe ở mỏ tốn bao nhiêu tiền?
Chi phí tùy tải trọng, loại bàn cân, móng và thiết bị đi kèm. Báo Nhân Dân năm 2024 dẫn ví dụ ở Thái Nguyên: một hệ thống cân xe tốn khoảng 400–500 triệu đồng, một mỏ đá đã đầu tư khoảng 400 triệu. Phần mềm, camera và kết nối dữ liệu là khoản riêng, nên lấy báo giá trọn gói trước khi quyết định.
Chênh lệch dưới 10% thì có cần làm gì không?
Theo Điều 10 khoản 3 Thông tư 36/2025, nghĩa vụ giải trình phát sinh khi chênh quá 10%. Tuy vậy, số liệu trong sổ sách, chứng từ và báo cáo phải thống nhất, nên chênh lệch nhỏ vẫn nên được tìm nguyên nhân và ghi chú. Một mức chênh tăng dần qua các tháng thường là dấu hiệu quy trình cân có lỗ hổng.
Camera ở cổng mỏ có bắt buộc nhận diện biển số không?
Theo VnEconomy ngày 03/03/2025, dự thảo hướng dẫn Luật từng đề xuất camera thông minh nhận diện chuyển động và biển số xe tại vị trí vận chuyển khoáng sản ra khỏi khai trường. Yêu cầu cụ thể trong văn bản chính thức và tại từng tỉnh cần đối chiếu lại. Dù bắt buộc hay không, đọc biển số tự động giúp phiếu cân chính xác hơn.
Kết luận
Với mỏ đá và mỏ vật liệu xây dựng, cổng cân giờ là nơi tạo dữ liệu pháp lý: ghi hằng ngày, khớp chứng từ trong ngưỡng 10%, truyền về Sở không quá 1 ngày một lần và không được sửa. Hãy bắt đầu bằng việc hỏi yêu cầu của tỉnh, rồi chuẩn hóa cân, camera, phần mềm và quy trình đối chiếu. Khi khối lượng ra mỏ cần khớp với tồn bãi, có thể kết hợp phần mềm quản lý kho. Cần rà soát cổng cân mỏ của bạn? Đăng ký tư vấn miễn phí với đội ngũ Vận Hành Số.
Nguồn tham khảo
Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Thông tư 36/2025/TT-BNNMT quy định về khai thác khoáng sản, khai thác tận thu và thu hồi khoáng sản. LuatVietnam.
Quốc hội. Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15. Hệ thống pháp luật.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Khai thác khoáng sản Nghệ An phải kết nối dữ liệu trước 20/8 (13/08/2026).
Doanh nghiệp Hội nhập. Quyết liệt yêu cầu lắp camera, cân mỏ khoáng sản, chống chảy máu tài nguyên (12/08/2026).
Báo Nhân Dân. Phát huy hiệu quả cân và camera giám sát tại các mỏ khoáng sản (26/05/2024).
VnEconomy. Đề xuất doanh nghiệp phải lắp camera thông minh tại các vị trí vận chuyển khoáng sản ra khỏi khai trường (03/03/2025).
Về tác giả
Đội ngũ Vận Hành Số xây dựng phần mềm cân xe, AI Camera và phần mềm quản lý kho cho doanh nghiệp Việt Nam. Vận Hành Số được phát triển bởi SparkMinds J.S.C, địa chỉ Tầng 3, Tòa nhà Mộc Gia, 24A Bàu Cát 2, Phường 14, Quận Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh. Liên hệ: 0964179975 · info@sparkminds.net.
